Urushi

Wat is Urushi lak?


Wat is urushi lak? Urushi is de naam voor een natuurlijke lak en het traditionele handwerk dat al meer dan 6000 jaar in Japan bestaat.

Urushi is het sap of de hars uit de stam van de Oost-Aziatische (Japanse) lakboom gerelateerd aan de azijnboom die bij ons groeit. ("Toxicodendron vernicifluum", "Urushi no Ki", ook bekend als "lak sumac").

 

Wanneer aangebracht, is de vernis aanvankelijk bruin-troebel, maar na uitharding door polymerisatie is deze helder en honing- of amberkleurig.

 

 

De lak heeft een hoge en gelijkmatige luchtvochtigheid (ongeveer 80%) nodig om uit te harden en een even uniforme temperatuur en veel tijd. De lak wordt donker tijdens het uitharden.

 

De niet-uitgeharde verf bevat urushiol, een gele, olieachtige vloeistof die verschillende derivaten van 1,2-dihydroxybenzeen (pyrocatechol) bevat. Net als het sap van andere sumakplanten (dit omvat ook de azijnboom, de kruiden sumak maar ook de cashewboom of mangoboom), het sap van de gelakte umach is daarom giftig of zeer allergeen. Afhankelijk van de gevoeligheid kan het urushiol-geïnduceerde contactdermatitis veroorzaken. Daarom mag ruwe urushi alleen met rubberen handschoenen worden verwerkt.

 

De vernis kan alleen met de hand worden aangebracht met een borstel in flinterdunne lagen; elke laag moet na het uitharden worden geschuurd. De vernis is gekleurd met roet (zwart) of ijzeroxide (rood), maar kan ook worden gebruikt in de natuurlijke amberbruine kleur. Voor decoratie wordt poeder goud of metaalpoeder erin gestrooid of aangebracht. Na de laatste schuurcycli wordt de vernis geïmpregneerd met ultrafijne  "Kijo-mi Urushi" en herhaaldelijk gepolijst totdat een glasachtige glans wordt bereikt.

 

De voorwerpen die zijn afgewerkt met Urushi zijn bestand tegen water, alcohol, oplosmiddelen en zuren, permanent elastisch en voedselveilig. Lange blootstelling aan intens zonlicht zal Urushi beschadigen. Urushi-lak is de eerste en oudste lak, het is de voorouder van alle kunstmatige lakken en ongeëvenaard qua glans en diepte.


Oorsprong van Urushi

Het is zeer waarschijnlijk dat de oorsprong van Urushi, en de systematische technieken om lakstukken te maken vanuit China naar Japan werden geïmporteerd. De ontdekking van gelakte ornamenten uit de Jomon-periode (14.000 - 300 v.Chr.) levert echter bewijs op dat ook in Japan onafhankelijk lakwerk ontstond.

Traditionele lak is afkomstig van het sap van de Aziatische lakboom - toxicodendron vernicifluum, voorheen rhus vernicifera. Deze boom is niet gemakkelijk om mee om te gaan, omdat zijn sap eigenlijk dezelfde soort allergische olie heeft die wordt gevonden in de giftige klimop. De naam van deze olie (urushiol) komt zelfs van de Japanse naam van de boom - urushi.


Het woord "urushi" wordt ook gebruikt voor de lak zelf, en sommige mensen zeggen dat het woord afkomstig is van twee andere Japanse woorden: "uruwashi", wat "mooi" betekent, en "uruosu", wat "bevochtigen" betekent. In het kanji betekent urushi uniek omdat het misschien de enige boom is die niet de boomradicaal aan de linkerkant heeft, zoals voor sakura (kersenbloesem) en voor esdoorns. In plaats daarvan is er de radicaal voor water, die benadrukt dat de boom niet zozeer waardevol is voor zijn hout, maar zijn water of sap.

 

 


Hoe wordt Urushi lak geoogst?

Hoe wordt het sap van de Urushi lak boom geoogst? Er worden een paar scheuren in de boom gemaakt om het sap eruit te laten sijpelen. Zodra het sap is verkregen, wordt het verschillende keren gefilterd door lagen speciaal papier. Het resultaat is een doorschijnende lak waarvan de kleur varieert van zeer licht tot donker barnsteen.

 

Hoe meer urushiol er in het sap zit, hoe hoger de kwaliteit van de lak zal zijn. Dit betekent natuurlijk ook dat het lastiger is om ermee om te gaan, omdat de

urushiol de lak zo gevaarlijk maakt om mee te werken. Reacties kunnen zelfs optreden door de dampen van de urushi-vloeistof en het wordt afgeraden om zelf

iets van een urushi-boom te oogsten vanwege de giftige eigenschappen. In feite werd thee gemaakt van de schors van de urushi-boom gebruikt in het proces van live mummificatie!

 

Na vele jaren van meditatie, lichaamsbeweging en een speciaal dieet van noten en bessen, en later alleen schors en wortels om lichaamsvet te verliezen, dronken monniken van een obscure sekte van het Shingon-boeddhisme de thee, waardoor de binnenkant van hun lichaam gecoat met een lakachtige substantie. Het maakte hun lichamen ook te giftig om te worden opgegeten door maden en daarom zouden de

lichamen niet wegrotten.

 


Hoe wordt Urushi lak gebruikt?

Hoe wordt de urushi lak gebruikt in de laktechnieken? De urushi lak wordt aangebracht met een borstel op een reeds gevormd object, meestal van hout of bamboe, maar soms van papier, leer of mandmateriaal. Traditionele urushi-borstels werden gemaakt van mensenhaar! De textuur bleek precies goed te zijn. Het is moeilijk om dit soort borstel vandaag te vinden, zelfs onder traditionele ambachtslieden. Je kunt echter borstels vinden met het haar van verschillende soorten dieren, waaronder schapen, nertsen en zelfs muizen.

Terwijl de urushi lak hard wordt, absorbeert het vocht uit de lucht. Dit maakt het

lakwerk eeuwig glanzend en glad. Het maakt het ook zeer duurzaam en bestand

tegen erosie van water, zuren, alkaliën, alcohol en temperatuursveranderingen, wat

de belangrijkste reden is dat lak een kunstvorm werd om mee te beginnen.

 

Hoewel verschillende pigmenten kunnen worden gebruikt om lak te verven, zijn zwart en rood de meest voorkomende. Zwarte pigmentatie wordt bereikt door de toevoeging van ijzer en rode pigmentatie wordt veroorzaakt door de toevoeging van ijzeroxide of cinnabar.

 

Het maken van één stuk urushi kunstvoorwerp is erg tijdrovend. Het zorgvuldig

aanbrengen van de vele lagen en de droog tijden ertussen, en niet te vergeten de versiering, kan maanden duren.

Er zijn ook veel verschillende laktechnieken, allemaal met hun unieke schoonheid.

 


urushi Laktechnieken

  Urushi laktechnieken bestaan al honderden jaren. Na verloop van tijd kwamen 

verschillende technieken en kunstvormen op. Voordat het als lak we gebruikten, monteerde men uiteinden van speren met urushi, omdat het een sterke en duurzame lijm was. Mensen ontdekten later dat deze kleefkracht een ander gebruik had, namelijk als decoratie.

 

Tijdens de Heian-periode (794 - 1185 na Christus) begon de ontwikkeling van maki-e, wat letterlijk 'besprenkeld beeld' betekent. Met deze techniek wordt goud- of zilverpoeder over de urushi gestrooid terwijl het droogt om prachtige ontwerpen te maken. Deze kunstvorm is echt van start gegaan in de Edo-periode (1603 - 1868 na Christus) en werd populair bij royalty's en de hogere klassen. Urushi bomen werden in deze periode massaal gekweekt.

 

In de loop der jaren zijn in heel Japan verschillende regionale technieken ontwikkeld, zoals Odawara-lak waarin de schoonheid van natuurlijk hout wordt benadrukt en Kagawa-lak waarin bamboe mandenwerk op een speciale manier wordt gelakt. Als je Japan bezoekt, zou ik je aanraden om te onderzoeken of het gebied of de gebieden die je bezoekt hun eigen speciale laktechniek hebben. Als je geluk hebt, kun je misschien zelfs iemand ontmoeten die gespecialiseerd is in het onderhoud van deze techniek door hun eigen stukken van hoge kwaliteit te ontwerpen.


Moderne urushi Lakwerk

Zoals je misschien al vermoedt, is het urushi lakwerk niet te vinden in moderne, goedkope winkels, het is daar veel te waardevol voor! De zwarte en rode kommen die je in koopjeswinkels vindt, zijn natuurlijk gemaakt van plastic, hoewel hun stijl zeker is geïnspireerd door echte urushi. De introductie van plastic en andere goedkopere alternatieven zoals acryllak heeft de vraag naar urushi in de loop van de tijd verminderd. Gelukkig is Japan echter een plek die traditionele kunst waardeert, dus er zijn nog steeds veel ambachtslieden te vinden. Naast traditionele werken zijn er ook veel voorbeelden van moderne versies van de kunst van urushi.

 

De studio Nendo plaatste het moderne tegenover het traditionele toen ze urushi kunstenaars opdracht gaven om de verpakkingen voor het Cup Noodle Museum in Yokohama te schilderen. De papieren bekers die wegwerpbaar, goedkoop en gemakkelijk te maken waren, werden volkomen omgezet in blijvende stukjes schoonheid. Tijd, moeite en vakmanschap werden naar de voorgrond gebracht en gaven fans van een kop noedels wat informatie over deze oude Japanse kunstvorm.


Het maken van urushi stukken kost veel tijd en vaardigheid en deze toewijding is terug te zien in de kwaliteit van het eindproduct. Traditioneel urushi lakwerk is zelfs zo duurzaam en van zo'n hoge kwaliteit dat stukken van honderden jaren oud zelfs vandaag nog hun glanzende glans behouden! Urushi stukken zijn symbolen van geduld en veerkracht, twee termen die vaak worden geassocieerd met de Japanners zelf. Het zien van een echt urushi stuk is iets heel speciaals, omdat je in één klein stuk gemakkelijk de tijd en moeite kunt zien, en niet te vergeten het risico, dat gepaard ging met het maken ervan. Als je het Reis van Geluk hebt om een echt voorbeeld van urushi te zien, laat dan je waardering zien.

Mocht je graag urushi lak willen kopen, dan is deze website via etsy.com een goede manier om het vanuit Japan te laten komen.